2020թ.-ի 44-օրյա պատերազմից հետո հանրապետության որոշ մարզեր, տարածաշրջաններ, որ նախկինում հարյուրավոր կմ-ով հեռու էին սահմանից, հաշված օրերի ընթացքում դարձան սահմանամերձ գոտի, առաջին գիծ։ Տարածքներ, որտեղ մինչ օրս բավականին անկայուն, լարված վիճակ է, ինչը չի կարող չազդել մարդկանց ապրելակերպի, անշարժ գույքի գների վրա։ Ի վերջո` բոլորն էլ ձգտում են ապրել հնարավորինս անվտանգ ու  ապահով տարածաշրջանում: Այս տրամաբանությունից բխում է, որ սահմանամերձ դարձած տարածաշրջաններում անշարժ գույքի գները պետք է նվազեին: Մինչդեռ.  Ջերմուկը, որտեղ թշնամին 3-4 կմ-ի վրա է կամ Սյունիքի մարզի քաղաքները, որ  թշնամու հայացքի ներքո են, այլ բան են ապացուցում:

Հասկանալի է, որ հանրապետությունում ամենաթանկ անշարժ գույքը Երևանում է, որտեղ Կենտրոնում այս տարվա հունվարին մեկ քմ-ի միջին գինը եղել է 788.100 դրամ: Մայրաքաղաքում ամենաէժան՝ Նուբարաշեն համայնքում 2022թ.-ի հունվարին 1քմ-ն իրացվել է 184 000 դրամով, 2023թ.-ին՝ 201.000 դրամով: Մեկ տարվա ընթացքում գներն աճել են 9.2%-ով:

Երևանից հետո հանրապետությունում անշարժ գները ամենաթանկը Կոտայքի մարզում են,  դարձյալ պայմանավորված մայրաքաղաքին մոտիկ լինելու հանգամանքով: Այստեղի ամենաթանկ քաղաքը Ծաղկաձորն է, որում 2022թ.-ի հունվարին մեկ քմ մակերեսը վաճառվում էր 335.500 դրամով, իսկ այս հունվարին՝ 395.000 դրամով (աճը կազմել է 17.7%):  Սրանից բավականին էժան, բայց դարձյալ բավականին թանկ են մարզի մյուս քաղաքների բնակմակերեսները։

Հանրապետության երկրորդ ամենամեծ քաղաքում՝ Գյումրիում 2022թ.-ի հունվարին 1քմ բնակմակերեսի շուկայական գինը կազմել է 126․200 դրամ։ Այս հունվարին՝ 147․ 000 դրամ (աճը 16.5%):

Ջերմուկ քաղաքում, որ Ծաղկաձորից ու Դիլիջանից հետ համարվում է հանրապետության ճանաչված առողջարանային ու տուրիստական գոտի և  2022թ.-ի սեպտեմբերին հարձակման ենթարկվեց ազերիների կողմից,  անշարժ գույքի գները նախորդ հունվարի համեմատությամբ այս տարի աճել են 12.5%-ով, հասնելով 117․000 դրամի:

Տարածաշրջանային առումով ամենահետաքրքիրը Սյունիքի մարզում բազմաբնակարան շենքերի անշարժ գույքի գներն են, որ մի պահ անտրամաբանական են թվում, բայց․․․ Սյունիքն արդեն սահմանամերձ գոտի է: Ավելին, ազերիները փաստացի գտնվում են Կապան մտնող ճանապարհից բառացիորեն 150-200 մետրի վրա: Բայց Կապանում անշարժ գույքն այսօր հանրապետությունում ամենաթանկերից է: Այստեղ նախորդ տարվա հունվարին մեկ քմ մակերեսը միջին հաշվով իրացվում էր 122․000 դրամով: Այս տարվա հունվարին գները հատել են 145․000–ի սահմանագիծը, աճելով ամբողջ 19%-ով։ Սա հանրապետության անշարժ գույքի շուկայում  գրանցված ամենամեծ աճերից է։ Շատ ավելի հետաքրքիր է Գորիսի պարագան: Մեկ տարվա ընթացքում այստեղ գները 146․000 դրամից հասել են 163․000-ի (գնաճը կազմել է 11.6%): Երկու դեպքում էլ գներն ավելի բարձր են, քան Գյումրիում կամ Վանաձորում: Աճի տեմպերը՝ ևս շատ ավելին են, քան Գյումրիում: Սիսիանում ևս մեկ տարվա ընթացքում 18%-ոց գնաճ է արձանագրվել: Մեկ քմ-ի  գինը հատել է 100․000-ի սահմանը: Բարձր լեռնային Քաջարան քաղաքում մեկ քմ-ի գինը հավասարվել է 115.500 դրամի, արձանագրելով ավելի քան 11%-ոց աճ: Մեղրիում՝ գրեթե 10%-ոց գնաճի արդյունքում մեկ քմ-ի գինն այս տարվա հունվարին դարձել է 116․000 դրամ:

Ի՞նչ է ստացվում. փաստացի Սյունիքի մարզն այս պահին հանրապետության ամենառիսկային գոտիներից է, բայց անշարժ գույքի գների առումով Երևանից ու Կոտայքից հետո ամենալուրջ գնաճային միտումներն հենց այս մարզում են: Եթե հանրապետության մի շարք քաղաքների ու բնակավայրերի դեպքում գնաճային միտումներին տրամաբանական բացատրություն գտնելը մի շարք դեպքերում մի քիչ դժվար է, ապա Սյունիքի դեպքում․ ուսումնասիրություններից պարզվում է, որ  ամեն ինչ պայմանավորված է առավելապես Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի գործունեությամբ: Ահավասիկ. ապացույցները։ 2022թ.-ին հանքագործական արդյունաբերություն և բացահանքերի շահագործման ոլորտում միջին ամսական անվանական աշխատավարձը կազմել է 448 հազար դրամ, դեկտեմբերին՝ 707․000 դրամ այն դեպքում, երբ մյուս ճյուղերում այն տատանվել է 150-ից 250 հազարի շրջանակներում: Նույն տրամաբանությամբ. 2022թ.-ին հանրապետությունում միջին ամսական աշխատավարձը  կազմել է մոտ 236․000 դրամ,  Երևանում, որ տրամաբանորեն պետք է ամենաբարձրը լիներ, կազմել է  265 հազար, մայրաքաղաքամերձ ու Արարատյան դաշտի կենտրոնում գտնվող Արարատի մարզում 194․000 դրամ, մինչդեռ Սյունիքում՝ 304․000 դրամ: Սյունիքի անշարժ գույքի գների և ընդհանրապես գների ու եկամուտների հետ կապված ազդող գործոններ են նաև մարզի զբոսաշրջային ակտիվ գոտի լինելը (առաջնահերթ Գորիսի), Մեղրու մաքսակետի առկայությունը: Բայց հիմնական, էական գործոնը  հանքարդյունաբերությունն է, որն այս մարզի բնակչության  համար ապահովում է ընդգծված հավելյալ եկամուտ, ավելի բարեկեցիկ կյանք։ Այդ առումով դասական օրինակ է հենց այս օրերին Կապանի կենտրոնում կառուցվող երկու էլիտար շենքերում բնակարանների գները, որ գրեթե համահունչ են երևանյան գներին:

Հարքարդյունաբերությունը Հայաստանի տնտեսության համար գերկարևոր ճյուղ է։ Մեծապես կարևորելով նաև բնապահպանական խնդիրները,  այս փուլում ամեն ինչ պետք է արվի, որ  այս, ինչպես նաև հարևան տարածաշրջաններում, պահպանելով պահանջվող նորմերը՝  զարգանա հանքարդյունաբերությունը՝ միտված մարդկանց նյութական վիճակի բարելավմանը: Հիմա մեր սահմանները պահելու ամենակարևոր գործոններից մեկը դա է, որը մարդկանց «կստիպի» չհեռանալ իրենց բնակավայրերից, չի թողնի, որ սահմանամերձ գոտին դատարկվի։ Դրա համար հանքագործների կողմից պետբյուջե մուծված հարկերը պետք է առաջնահերթ մղվեն տվյալ տարածաշրջանում, նաև գյուղական բնակավայրերում բնապահպանական, մշակութային, սոցիալական, կենցաղային պայմանների բարելավմանը։  Ինչպես միշտ, հիմա էլ բազմաթիվ են դեպքերը, երբ Արարատյան դաշտից ու Շիրակից գալիս են այստեղ աշխատելու, ինչու չէ, նաև՝ ապրելու: Ուստի այս փուլում  սահմանամերձ գոտին ու Հայաստանի սահմաններն ամրացնելու ամենաարդյունավետ տարբերակը մարդկանց աշխատանքով ապահովելն է։  

532